Als we het over de Oostenrijkse huisjes hebben, weet iedereen in Kijkduin welke huizen we bedoelen: de houten woningen met de oranje daken.

Over de geschiedenis van deze 'noodwoningen' - want dat waren ze eigenlijk! - zijn veel verhalen in omloop, maar Coen van Benthum heeft in 2006 een scriptie gewijd aan de Oostenrijkse woningen in Nederland en uitgebreid onderzoek gedaan naar de historie ervan. Zijn verhaal is hier te downloaden (zie link De-Oostenrijkse-woningen.pdf op deze pagina).

Ik heb voor dit artikel dankbaar gebruik gemaakt van deze scriptie, alsook van Eef Kuijpers, bewoner van de Oostenrijkse woning aan de Scheveningselaan 165, die mij veel aanvullende informatie heeft verstrekt. Eef woonde daar al met zijn ouders en broertjes en zusjes sinds 1952 en is later met zijn gezin in zijn geboortehuis teruggekeerd na het overlijden van zijn zus, die het huis in 1988 al had gekocht.

Een mooi verhaal heb ik gekregen van Ton van Erp, over zijn geboortehuis Scheveningselaan 161.

waarom deze huizen?

Na de oorlog was er een enorm tekort aan woningen; gesproken werd over zo'n half miljoen woningen, waarvan de (deels) verwoeste steden als Rotterdam, Arnhem en ook Den Haag e.o. de meeste voor hun rekening namen. Omdat er nog te weinig grondstoffen en arbeiders waren, besloot de overheid om eenvoudige houten prefab noodwoningen te importeren uit het buitenland, o.a. uit Scandinavië, Engeland en ook Oostenrijk.
Dit land kampte met een groot voedseltekort en door ruilhandel kon Nederland grote aantallen noodwoningen 'in natura' betalen middels zaden, gedroogde groenten en visconserven. In totaal zijn er 800 woningen geïmporteerd en verdeeld over de zwaarst getroffen gemeenten of verkocht aan particuliere bedrijven, zoals Philips in Eindhoven.

Waarzo?

Onderstaand overzicht geeft de verdeling aan over het land. Niet vermeld zijn nog 4 woningen aan de Pompstationsweg in Scheveningen, 1 woning in Melderslo en woningen in Roosendaal. Ook in Assen schijnt nog een woning te staan.

De bouw in Kijkduin

Terwijl men nog druk bezig was om in Kijkduin de oorlogsschade op te ruimen (veel woningen die de oorlog ternauwernood hadden overleefd, gingen alsnog tegen de vlakte), werden aan de Scheveningselaan, deels recht tegenover ons ouderlijk huis, de eerste 9 woningen gebouwd. In de zomer van 1949 waren deze woningen klaar, plus een viertal woningen aan de Katwijkselaan. In het oorspronkelijke plan zouden hier 6 woningen komen, maar 2 zijn er uiteindelijk vervallen.

Veel ervaring had men nog niet met prefab woningen. De huizen kwamen als bouwpakket ons land binnen en werden daarom door het Ministerie van Wederopbouw voorzien van een uitgebreide montagehandleiding. Via Eef Kuijpers kreeg ik kopieën van deze montagetekeningen. Bijzonder detail is dat alle panelen een vaste maat hadden van 122 cm!

Hoezo, noodwoningen?

Of de titel 'noodwoningen' nog wel recht doet aan deze woningen, mag inmiddels na 70 jaar wel beantwoord zijn: nee dus! Ze bestaan nog steeds en zijn zo duurzaam en van dermate goede kwaliteit, dat ze nog jaren meekunnen. De term 'noodwoning' is duidelijk voortgekomen uit de tijd, dat er snel woningen moesten worden gebouwd en men kant-en-klare bouwpakketten associeerden met nood-huisvesting.

Ook wordt er wel eens hardnekkig gesproken over de Noorse noodwoningen, die geschonken zouden zijn door een aantal houtproducerende landen na de watersnoodramp. Dit verhaal klopt, in zoverre, dat dit in 1953 was en deze 'geschenkwoningen' alleen in het watersnoodgebied zijn geplaatst.

In de januari 1963 is 1 woning, op de hoek van de (toenmalige) Scheveningselaan en Katwijkselaan, afgebrand. Voor zover bekend is dit het enige huis wat verloren is gegaan en bestaan vrijwel alle andere huizen in Nederland nog steeds. Een aantal huizen in Eindhoven is vervangen en 1 woning schijnt afgebroken te zijn door de eigenaar en opnieuw opgebouwd in Frankrijk.
Volgens de scriptie van Coen van Benthum zijn de woningen in Kijkduin nog vrijwel in originele staat, terwijl op andere locaties, zoals in Huisduinen bij Den Helder, er bijna geen woning meer origineel is en soms onherkenbaar verbouwd is.

Toen ik in 2014 het genoegen had om na 52 jaar weer eens een kijkje te mogen nemen in de woning van Eef en zijn vrouw, viel mij op hoe ruim de woning nog is, terwijl de plafonds juist erg laag zijn. Erg leuk om in dit huis rond te kijken, waar ik als klein kind op woensdagmiddag met de buurtgenootjes naar de televisie mocht kijken, die zij als een van de eerste bewoners in Kijkduin bezaten. Tante Hannie en Pipo de Clown! Mooie herinneringen!

Bekijk hieronder de foto's van de locaties in Kijkduin met de adressen.

De montagehandleiding uit 1948